Online User عوامل موثر در محیط کار: تشعشعات (قسمت چهارم) - مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی - تحقیق در عملیات - مدیریت تولید - ...

عوامل موثر در محیط کار: تشعشعات (قسمت چهارم)
نویسنده : محسن رحیمی - ساعت ۱٠:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢۳
 

اثرات بیولوژیکی پرتوهای یونساز : سلولهای مختلف نسبت به پرتوها حساسیت متفاوتی از خود نشان می دهند . هر چقدر تولید و تکثیر سلولی بیشتر باشد ، هر چقدر فعالیت تقسیم سلولی زیادتر باشد ، و طولانی تر ادامه یابد و هر چه مقدار سوخت و ساز سلولی بیشتر باشد ، آسیب پذیر تر هستند و مقاومت کمتری در برابر پرتوهای یونساز نشان می دهند . در انسانها و پستانداران چون حتی پس از بلوغ تعدادی از بافتها از نظر تقسیم سلولی فعالند . بنابراین حساسیت بیشتری در قبال پرتوهای یونساز داشته و در این میان انسان از همه موجودات دیگر آسیب پذیر تر است . از جمله بافتهای فعالی که آسیب پذیری بالائی دارند می توان بافتهای خون و لنف ساز ، پوشش دستگاه گوارش ، دستگاه تولید مثل ، ... را نام برد . اثرات پرتوهای یونساز بر روی موجودات زنده به دو دسته تقسیم می شوند :

1-    اثرات زود رس و حاد : این عوارض عبارتند از ضایعاتی که بر اثر رسیدن مقدار زیادی پرتو در زمان کوتاهی به بدن ایجاد می گردند . این عوارض حاد می توانند در مدت چند ساعت تا چند هفته خود را نشان دهند . این ضایعات را می توان به سه دسته تقسیم کرد :

  • ضایعات مراکز خونساز :  که معمولا در پرتو گیری بیش از 200 راد ظاهر می شوند . حساسترین اعضاء بدن که با دز پائین می توانند سبب مرگ موجود زنده شوند ، دستگاههای سلولهای خونساز و مغز استخوان هستند . این ضایعات در مغز استخوان بروز می کنند و آن را از سلولهای خونسازی تهی می سازند . در نتیجه مغز استخوان قادر به جایگزینی سلولهای فرسوده خون بوسیله سلولهای جدید نخواهد شد و گلبولهای سفید خون که وظیفه دفاع از بدن را بعهده دارند ،تولید نمی شوند و قابلیت ایمنی بدن بشدت پائین آمده تا جائیکه یک عفونت کوچک سبب مرگ می گردد ، یا اینکه خون قابلیت انعقاد خود را از دست می دهد . مرگ در اثر ضایعات وارده بر دستگاههای خونسازی در عرض چند هفته تا یکماه بعد از پرتو گیری صورت می پذیرد .
  • ضایعات دستگاه گوارشی : این ضایعات در پرتوگیریهای بیش از 10000راد در نتیجه صدمه به سلولهای پوششی دستگاه گوارشی مشاهده می شوند . علائم این ضایعات ، اختلالات خونی ، اسهال شدید ، استفراغ ، کاهش وزن و عفونت داخلی است که معمولا در عرض یک هفته بعد از پرتوگیری منجر به مرگ می گردد . اگر هم موجود زنده از آسیب رسیده به دستگاه گوارشی نجات یافته و سلولهای پوششی تونستند با ازدیاد خود محافظ را بپوشانند ، از آسیب دستگاه خونساز که اثر کشنده آن دیرتر ظاهر می شود نجات نخواهد یافت .
  • ضایعات سیستم اعصاب مرکز ی: در پرتوگیریهای بیش از 150 تا 20000 راد دستگاه اعصاب مرکزی دچار صدمه می شود . از علائم این ضایعه ، تشنج ، اغماء و بیهوشی است و مرگ در ظرف چند ساعت یا چند روز اتفاق می افتد .

2-اثرات دیررس و مزمن : اثرات دیررس  ممکن است در نتیجه یک پرتو گیری حاد در گذشته ، یا در اثر پرتوگیری دز کم در طول سالهای متمادی ظاهر شود . یکی از انواع پرتوگیری های مزمن ممکن است بعلت تنفس یا خوردن غیر مجاز مواد رادیوایزوتوپ باشد . این مواد در قسمتهی مختلف بدن متمرکز شده و به پرتو تابی ادامه داده و سلولها و نسوج اطراف را تحت تآثیر قرار می دهند و بالاخره پس از گذشت زمان مناسب به عنصری پایدار تبدیل خواهند شد . معمولا امکان بروز صدمات دیررس پس از پرتوگیری طولانی با دز کم بسیار بیشتر از پرتوگیری با دز زیاد در مدت زمان کوتاه است . در میان این صدمات دیررس پرتوهای یونساز ، بروز سرطان در اعضاء بدن ، آب مروارید وانواع صدمات ژنتیکی قابل ذکرند .

در جدول زیر مقادیر حداکثر مجاز پرتوگیری ، که از طرف کمیسیون بین المللی حفاظت در برابر پرتوها پیشنهاد گردیده ، برای کارکنان با پرتو و برای افراد جامعه بطور کلی ذکر شده اند .

حداکثر دز مجاز سالانه برای افراد جامعه بر حسب رم

حداکثر دز مجاز سالانه برای کارکنان با پرتو بر حسب رم  اعضای بدن 
 0.5  5  غدد تولید مثل ، مغز استخوان
 3  30  پوست ، استخوان تیروئید
 7.5  75  دستها ، ساعد ، پاها و مچ ها
 1.5  15  اعضاء دیگر بدن
 

 مطلب مرتبط بعدی: عوامل موثر در محیط کار: تشعشعات (قسمت پنجم)

مطلب مرتبط قبلی: عوامل موثر در محیط کار: تشعشعات (قسمت سوم)