Online User مطالعه کار و حرکات غیر عضلانی - مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی - تحقیق در عملیات - مدیریت تولید - ...

مطالعه کار و حرکات غیر عضلانی
نویسنده : محسن رحیمی - ساعت ۱۱:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱
 

بعضی از فعالیتها با توجه به اینکه حرکات عضلانی زیادی را در بر نمی گیرند، احتیاج به مصرف انرژی خیلی کمتر دارند ولی از آنجاکه به دقت و تمرکز زیادتری احتیاج دارند، اندامهای حسی بدن را بکار می گیرند. فعالیتهای دفتری، کارهای مونتاژ ظریف، کارهای نگهداری و مراقبت از ماشین آلات اتوماتیک، کارهای بافندگی و خیاطی بصورت سنتی ، ... از این قبیل کارها هستند. در این نوع کارها هماهنگی بین فعالیت چشمان، مغز و اندامهای حرکتی بدن بسیار مهم است. البته همانطور که در بخش قبل نیز گفته شد، این قبیل کارها می توانند باعث فشارهای موضعی یک طرفه به بعضی ماهیچه ها، مثل ماهیچه های انگشتان، دستها و بالاخره چشم بشوند و تولید عوارضی بکنند. بعلاوه این نوع کارها از آنجا که به دقت و تمرکز بالا احتیاج دارند، در صورت طراحی غلط محل کار و ابزار آلات و تداوم کار بصورت مکرر، یکنواخت و دائمی می توانند باعث اختلالات و فشارهای روانی و عصبی شوند.

از مهمترین اندامهای حسی بدن در کار چشم می باشد که پیوسته اطلاعات را برای اجراء کار سایر اندامهای حرکتی و عصبی جمع آوری کرده و در اختیارشان می گذارد.

معمولا برای دیدن، چشم نور منعکس شده از اشیاء را بوسیله عدسی دریافت کرده و عکس اشیاء را بر روی پرده شبکیه، از طریق تبدیل انرژی نورانی به بیوالکتریک می اندازد و بالاخره این تصویر از طریق تحریکات عصبی بینایی به مغز می رسید. در مرکز فرماندهی مغز، دستورات لازم برای هماهنگی ماهیچه های چشم و انحنای عدسی و انقباض و انبساط آنها داده شده و همچنین تصویر درک می شود و دستوراتی برای سایر اندامهای بدن (مانند اندامهای حرکتی) صادر می گردند. بنابراین در اصل عمل دیدن در مغز انجام می شود و دستورات لازم برای هماهنگی و تمرکز در کار نیز از آنجا صادر می گردد.

بطور کلی، تطابق  چشم با محیط به دو صورت انجام می پذیرد، تطبیق با فاصله و تطبیق با نور

  • تطبیق چشم با دیدن اشیاء در فواصل مختلف :چشم از طریق ماهیچه حلقوی که عدسی را در بر گرفته و تغییر شعاع انحنای عدسی چشم عمل تنظیم و تطابق با اشیاء را در فواصل مختلف انجام می دهد. تمرکز دقیق چشم روی نزدیکترین نقطه ممکن با تنگ شدن زیاد این ماهیچه همراه است و چنانچه این حالت مدت زیادی دوام داشته باشد، ماهیچه قدرت تمرکز خود را از دست داده و نقطه نزدیک ازچشم فاصله می گیرد. این مسئله برای نقطه دور نیز صادق است و آنرا به چشم نزدیک می کند. با بالا رفتن سن انسان، دامنه تطابق (فاصله نقطه نزدیک و نقطه دور) کم می شود و عدسی حالت ارتجاعی اولیه خود را از دست می دهد. تجربه نشان داده که توان کاری پرسنل در کارهای دقیق و پیچیده در کارگاه ها رابطه مستقیم با قدرت دید دقیق آنان دارد، در نتیجه بهتر است برای اجرای کارهای دقیق و پیچیده فنی از کارگران دارای قدرت دید مناسب استفاده کرد.
  • تطبیق چشم با نور:تطابق چشم با درجات مختلف روشنایی در طبیعت و محیط زیست بوسیله تغییر غیر ارادی قطر مردمک و همچنین تطبیق حساسیت شبکه با تغییرات نور انجام می شود. مردمک چشمها بوسیله ماهیچه ها بنحوی حرکت می کنند تا نقطه تمرکز در جائی از شبکیه منعکس شود که بیشترین حساسیت را دارا باشد این ماهیچه ها زمانی در حال تعادل قرار می گیرند که دید چشم مستقیم و به روبرو 30 تا 40 درجه از حالت افقی معطوف و متمایل باشد.

از آنجا که هر نوع تمرکز دید با تطابق فاصله و نور همراه است، بایستی طراحی و تنظیم محل کار به گونه ای باشد که هنگام کار از تغییر سریع زاویه دید و نگاه جلوگیری شود. مثلا اگر ماشین نویسی در هنگام تایپ نامه ای از روی نوشته ای می خواند، آن نوشته نباید خیلی دورتر از ماشین تحریر گذاشته شود یا بصورت کج گذاشته شده باشد. باید توجه داشت که شعاع دید یک فرد در حین کار متمرکز بدون حرکت مردمک سطحی در حدود 10 سانتیمتر مربع است در حالتیکه مردمک حرکت کند (مثل تایپ نامه از روی یک نوشته) شعاع دید، بدون حرکت سر، برای کارهای دقیق در حدود 40 سانتیمتر مربع می باشد. در اینگونه کارها باید حتما توجه شود که فاصله قطعات و اشیاء مورد استفاده از چشم به یک اندازه باشد تا ماهیچه های چشم بصورت دائمی و پی در پی مجبور به تطابق خود با فواصل مختلف نباشند (مثلا فاصله صفحه ای که از روی آن خوانده می شود با چشم با فاصله ماشین تحریری که بر آن نامه تایپ می شود با چشم یکسان باشد).

در ضمن سرعت کار نیز باید با نوع کار و تواناییهای اندامهای حسی (مثل چشم) تطابق داشته باشد، مثلا حرکات خیلی پیچیده و دقیق بایستی با سرعت کمتر و با سیکل زمانی بیشتری انجام شوند تا به اندامهای حسی و اعصاب فشاری وارد نشود. بررسی های بسیاری ثابت کرده اند که، حتی اگر حرکات ساده نیز با سرعت زیاد و بصورت پی در پی و تکراری در طول چند ساعت ادامه یابند، باعث فشارهای شدیدی بر اندامهای حسی (مثل چشم) و اعصاب می شوند (استرس).

فعالیتهای چشمی بدون تحرک بدنی نیز باعث تحت فشار قرار گرفتن عصبی انسان می شود. مثلا مراقبت از تابلوهای الکتریکی از طریق مشاهده مداوم آنها یا کار کردن در پشت میزهای کنترل اتوماتیک و مراقبت از مراحل تولید اتوماتیکی از طریق مشاهده و کنترل قطعات تولید شده، ... باعث خستگیهای چشمی و روحی می گردند. لازمه این نوع کارها، ایجاد فرصتهای تحرکی از طریق تعویض پستها، یا گردش وظائف یا سایر فنون می باشد.

مطلب مرتبط بعدی: طراحی محل کار از دیدگاه فیزیولوژیکی

مطلب مرتبط قبلی: مطالعه کار و حرکات عضلانی