Online User موضوعات و حوزه های مختلف مدیریت تولید و عملیات - مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی - تحقیق در عملیات - مدیریت تولید - ...

موضوعات و حوزه های مختلف مدیریت تولید و عملیات
نویسنده : محسن رحیمی - ساعت ٤:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٤/٢٥
 

مدیریت تولید و عملیات شامل کلیه فعالیت هایی است که به فرآیند تبدیل ورودی ها به خروجی ها با استفاده از منابع فیزیکی مربوط می شوند بطوریکه اهداف سازمان به شکلی موثر و کارا تامین شود و در عین حال کالاها و خدمات مطلوب مشتریان نیز ارائه گردد. نقطه تمایز مدیریت تولید و عملیات از بخش های دیگر سازمان مانند بخش نیروی انسانی، بازاریابی، مالی و ... تمرکز آن بر فرآیند تبدیل به کمک منابع فیزیکی است. لیستی از فعالیت های زیرمجموعه مدیریت تولید و عملیات در زیر آمده است:

  1. مکانیابی کارخانه و کارگاه
  2. چیدمان کارخانه و جابجایی مواد
  3. طراحی محصول
  4. طراحی فرآیند
  5. برنامه ریزی و کنترل تولید
  6. کنترل کیفیت
  7. مدیریت مواد
  8. مدیریت تعمیر و نگهداری

 

مکانیابی کارخانه و کارگاه

محل قرارگیری کارخانه یکی از تصمیمات با تاثیر دراز مدت در رابطه با فاکتورهای جغرافیایی سازمان است که تاثیر بسزایی بر نتایج سازمان دارد. تصمیم در رابطه با محل قرارگیری سازمان یکی از تصمیم گیری های مهم در سطح استراتژیک سازمان است. سوال اصلی مسئله این است که محل انجام عملیات های سازمان باید کجا باشد؟

از آنجا که اغلب سرمایه بسیار زیادی در زمینه ایجاد ساختمان ها و محل تجهیزات مختلف صرف می شود، انتخاب نادرست محل کارخانه منجر به هدر رفتن این سرمایه عظیم می گردد. انتخاب محل کارخانه باید بر اساس سیاست ها و طرح های توسعه شرکت، طرح های توسعه محصول، محل های دسترسی به منابع و محل بازارهای هدف و بسیاری فاکتور های دیگر صورت گیرد. هدف از مطالعه انتخاب محل کارخانه یافتن بهترین مکان به صورتی است که بیشترین منافع را به سازمان برساند.

چیدمان کارخانه و جابجایی مواد

چیدمان کارخانه یعنی طراحی محل قرارگیری تجهیزات و تاسیسات کارخانه و طراحی ترکیبی از بخش های سازمان، مراکز کاری و تجهیزات موجود در فرآیند تبدیل. هدف اصلی چیدمان کارخانه طراحی ترکیبی فیزیکی از تجهیزات و بخش های کاری است به طوریکه کیفیت و کمیت مورد انتظار خروجی به صورتی اثربخش دستیافتنی باشد.

طبق نظر جیمز مور[1]؛ " چیدمان کارخانه طرحی است برای هماهنگ نمودن امکانات موجود درکارخانه مانند پرسنل، تجهیزات عملیاتی، انبارها، تجهیزات جابجایی مواد و دیگر تاسیسات به منظور برخورداری از بهترین ساختار ممکن از این موارد"

اصطلاح جابجایی مواد به فرآیند انتقال مواد از انبارهای اولیه به بخش عملیاتی و از یک ماشین به ماشین دیگر در طول فرآیند ساخت و تولید اشاره داد. همچنین از آن به عنوان علم و هنر انتقال، بسته بندی و ذخیره سازی شکل های مختلف مواد و محصولات یاد شده است. این فعالیت برای سیستم های تولیدی مدرن بسیار حائز اهمیت است زیرا عنوان شده است گاهی تا 75% از هزینه های تولید مربوط به جابجایی و انتقال مواد است. لازم به ذکر نیست که می توان با انتخاب صحیح دستگاه ها و تجهیزات جابجایی مواد و نگهداری و استفاده صحیح و بهینه از آنها این هزینه را کاهش داد. مسلماً استفاده از ابزارهای مناسب انتقال مواد باعث افزایش خروجیها، افزایش کیفیت، افزایش سرعت تحویل کالا و خدمات و کاهش هزینه های تولید می شوند. بنابراین توجه به مبحث جابجایی مواد یکی از موارد ضروری در طراحی و ایجاد یک کارخانه جدید است.

طراحی محصول

طراحی محصول یعنی تبدیل ایده به واقعیت. هر سازمان تجاری باید به منظور بقاء و رشد خود دست به طراحی، توسعه و معرفی محصولات و خدمات جدید بزند. توسعه محصولات جدید و معرفی و تزریق آنها به بازار بزرگترین چالش سازمان ها است. فرآیند تولید محصول جدید و کسب اطلاعات مربوط به مشخصه های آن شامل سه بخش اساسی است: بازاریابی، توسعه محصول، ساخت. توسعه محصول ترجمه ای است از نیازهای مشتریان که توسط بازاریابی مشخص می شود به مشخصات فنی و طراحی جنبه های مختلف محصول. بخش ساخت نیز مسئولیت انتخاب فرآیندهای مناسب به گونه ای را دارد که کالای مورد نظر با مشخصات و ویژگی های طراحی شده نتیجه شود. طراحی و توسعه محصول ارتباط بین بازاریابی، نیازها و انتظارات مشتری و فعالیت های مورد نیاز برای ساخت محصول را فراهم می آورند.

طراحی فرآیند

طراحی فرایند یک تصمیم گیری کلان در مسیر تبدیل مواد اولیه و خام به کالاها و خدمات نهایی است. این تصمیم شامل انتخاب فرآیند، انتخاب تکنولوژی، تحلیل جریان فرآیند[2] و چیدمان تجهیزات است. بنابراین، مهمترین فعالیت ها در طراحی فرآیند عبارتند از تحلیل جریان­ کار[3] برای تبدیل مواد اولیه به کالاها و خدمات نهایی و انتخاب ایستگاه کاری[4] مناسب برای بخش های مختلف جریان کار.

برنامه ریزی و کنترل تولید

برنامه ریزی و کنترل تولید را می توان فرآیند تنظیم و تعیین مسیر حرکت هر جزء از فعالیتها، تعیین زمان شروع و پایان هر فعالیت، تعیین میزان و تاریخ سفارشها و پیگیری کل فرآیند طبق برنامه تدوین شده دانست. اصل اساسی در برنامه ریزی و کنترل تولید در این عبارت نهفته است که «ابتدا کار را برنامه ریزی کن و سپس کار را بر اساس برنامه پیش ببر». بخش های اساسی برنامه ریزی و کنترل تولید عبارتند از برنامه ریزی، تعیین مسیر، زمان بندی، ابلاغ و پیگیری.

  • برنامه ریزی عبارت است از تصمیم گیری جزئی و پیشرفته در خصوص اینکه چه کاری، چگونه، توسط چه کسی و چه زمانی انجام شود. در اصطلاح برنامه ریزی پلی است بین جایی که قرار داریم و جایی که می خواهیم برویم. برنامه ریزی باعث می شود وقایع و حوادث تا حد ممکن به ترتیبی رخ دهند که می خواهیم.
  • تعیین مسیر را می توان به صورت فرآیند انتخاب مسیری که هر قطعه باید از ماده اولیه تا محصول نهایی طی کند تعریف نمود. هدف تعیین مسیر، انتخاب بهترین راه بین بخش های مختلف و ماشین های مختلف عملیاتی برای تبدیل شدن مواد اولیه به محصول نهایی است.
  • زمان بندی برنامه زمانی انجام عملیات ها را تعیین می کند. زمان بندی زمان و تاریخ هر عملیات و همچنین توالی انجام عملیات را مشخص می کند.
  • ابلاغ بر شروع فرآیندها تمرکز دارد و دستور لازم برای شروع کار را بر اساس تصمیمات اتخاذ شده در تعیین مسیر و زمان بندی صادر می کند. بنابراین فرآیند ابلاغ عبارت است از فرآیند صدور دستور شروع تولید هر قطعه بر اساس نمودارهای زمانی و نقشه های مسیر. 
  • پیگیری نیز عبارت است از بررسی و گزارش گیری روزانه از پیشرفت انجام کارها در هر بخش و ارائه گزارش ها در قالب از پیش تعیین شده و تعیین و بررسی علل انحراف از عملکرد برنامه ریزی شده.

کنترل کیفیت

کنترل کیفیت (QC) را می توان سیستمی دانست که به منظور حفظ سطح مطلوب کیفیت خدمات و کالاها مورد استفاده قرار می گیرد. وظیفه این سیستم، کنترل ساختاریافته و منظم پارامترهای مختلف موثر بر کیفیت محصول است. هدف کنترل کیفیت جلوگیری از ایجاد نقص در محصولات است که به کمک سیستم های بازخورد و تصحیح روندهای عملیاتی صورت می گیرد.

البته کنترل کیفیت را به صورت «تکنیک هایی از مدیریت صنعتی که باعث می شوند محصولات به صورت یکسان و با کیفیت مطلوب تولید شوند» نیز تعریف کرده اند. یعنی مجموعه فعالیت هایی که اطمینان میدهند عملیات تولید با حداقل هزینه ها محصولاتی در سطح کیفی مناسب ارائه می دهد. اهداف اصلی کنترل کیفیت عبارتند از:

  • افزایش درآمد سازمان به وسیله اطمینان از تولید محصولات قابل قبول از لحاظ مشتریان، برای نمونه افزایش طول عمر محصول، قابلیت تعمیر، افزایش کارایی و ...
  • کاهش هزینه های سازمان به وسیله کاهش ضایعات
  • افزایش انعطاف پذیری و قابلیت تغییر فرآیند تولید در سازمان های بزرگ مقیاس
  • تولید محصول با کیفیت مطلوب و حداقل قیمت
  • اطمینان از رضایت مشتریان با تولید محصولات و خدمات در سطح کیفی مناسب
  • بازرسی مداوم جهت اطمینان از حصول کیفیت مورد نظر
  • کنترل انحرافات پیش آمده در فرآیند تولید

مدیریت مواد

مدیریت مواد عبارت است از بدست آوردن، کنترل و استفاده از مواد مورد نیاز و جریان دادن قطعات و خدمات مربوط و مورد نیاز فرآیند تولید به طوریکه دارای شرایط و ویژگی های از پیش تعیین شده باشند. اهداف اصلی مدیریت مواد عبارت است از:

  • حداقل نمودن هزینه های مرتبط با مواد
  • خرید، دریافت، انتقال و ذخیره سازی مواد به شکلی موثر و با حداقل هزینه ممکن.
  • کاهش هزینه ها به کمک ساده سازی، استاندارد سازی، تحلیل مقدار و تبدیل و جایگزینی مواد و ...
  • جستجو و یافتن منابع جدید از مواد و خدمات لازم و ایجاد رابطه ای استوار با آنها به منظور تامین مداوم و مناسب منابع.
  • کاهش هزینه های مربوط به انبارداری به کمک افزایش نرخ گردش کار انبارها

مدیریت تعمیر و نگهداری

در صنایع مدرن تجهیزات و ماشین آلات از اجزای مهم و تاثیرگذار سازمان هستند. بیکاری و خارج از سرویس بودن آنها گاهی هزینه های گزافی را به سازمان تحمیل می کند. بنابراین، باید این تجهیزات به خوبی نگهداری شوند و در صورت نقص، به سرعت و دقت تعمیر گردند. اهداف اساسی مدیریت تعمیر و نگهداری عبارت است از:

  • دست یافتن به حداقل نرخ خرابی و حفظ شرایط کارخانه در بهترین حالت عملیاتی با حداقل هزینه
  • نگهداری از تجهیزات و ماشین آلات در شرایطی که بتوان بدون وقفه از ظرفیت بهینه آنها استفاده نمود
  • اطمینان حاصل کردن از اینکه همه ماشین آلات، ساختمان ها و خدمات مورد نیاز بخش های دیگر کارخانه دردسترس و آماده به کار هستند.


[1] James Moore

[2] process flow analysis

[3] workflow

[4] workstation

پست مرتبط بعدی: مقدمه ای بر مکان یابی و چیدمان کارخانه

پست مرتبط قبلی: مدیریت جهانی عملیات