Online User عوامل فیزیکی موثر در محیط کار: دما (گرما - قسمت اول) - مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی - تحقیق در عملیات - مدیریت تولید - ...

عوامل فیزیکی موثر در محیط کار: دما (گرما - قسمت اول)
نویسنده : محسن رحیمی - ساعت ٤:۳٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٤/٢٥
 

زیاد یا کم بودن دمای هوای محیط کار تاثیرات مختلفی بر روی سلامتی انسان و همچنین انجام مطلوب وظیفه اش می گذارد . در این بخش ابتدا تاثیر گرمی هوا در محیط کار را بر روی انسان و کارش مطالعه کرده و سپس به ازدیاد سرما در محیط کار می پردازیم . در ضمن رطوبت و خشکی هوا نیز در این بخش مطرح می شوند .

گرما

بدن انسان بخاطر سوخت و ساز مواد غذایی در آن تولید حرارت و گرما می کند و این حرارت از طرق مختلف دفع می گردد یک قسمت از دفع حرارت از طریق پوست انجام می پذیرد ،یعنی از راه تشعشعات پوستی ، از طریق مویرگها و انتقال و هدایت حرارت به خارج توسط سیستم گردش خون ، و بالاخره از راه تعریق . بخش دیگر از دفع حرارت از راه تنفس و از طریق ریه ها و دفع بخار آب انجام می پذیرد . معمولا دفع گرمای بدن در محیطهایی که دمایشان پایین تر از 30 درجه است آسانتر انجام می شود ( کمتر از حرارت پوست ) .

 تعریق : چنانچه حرارت محیط و دمای هوای اطراف به حرارت پوست نزدیک شود امکان خنک شدن بوسیله تشعشعات یا انتقال حرارت مستقیم کمتر می شود و این عمل از طریق عرق کردن زیاد و بخار شدن آب بدن در سطح پوست جبران میشود . بعنوان مثال یک شخص بالغ در حال استراحت در حرارت 20 درجه در ظرف 24 ساعت فقط سه چهارم لیتر عرق دفع می کند ، در حالیکه در حرارتهای بالاتر از این مقدار ممکن است به 8 تا 12 لیتر هم برسد . کم شدن آب بدن از طریق تعریق ، و تنفس وقتی که به 5 تا 8 درصد وزن بدن برسد باعث کاهش بازدهی در کار می شود و شخص احساس عطش فراوان و خواب آلودگی می کند که با بالارفتن حرارت بدن و تند شدن ضربان نبض همراه می باشد . کاهش آب بدن اگر به 10 درصد وزن بدن برسد شخص قادر به انجام هیچ کاری نخواهد بود ، بالاخره کاهش آب بدن تا 15 درصد وزن بدن مرگ را به دنبال دارد. درضمن همانطور یکه میدانیم تعریق همیشه با دفع مقداری نمک بدن همراه است که ممکن است مقدار آن به 10 تا 20 گرم برسد که در صورت جبران نشدن موجب اختلالاتی خواهد  شد .

از طرفی عرق کردن چنانچه در هوای رطوبتی انجام بگیرد عمل تعریق دچار اختلال می شود و خنک شدن بدن با مشکلاتی روبرو خواهد شد . اگر هوای محیط از رطوبت اشباع شده باشد ، عمل جذب آب عرق بدن و در نتیجه خنک کردن بدن انجام نخواهد شد .

در هوای خشک و غیر ساکن بدن انسان می تواندبطور موقت و زود گذر حتی حرارت 60 درجه سانتیگراد را نیز در هنگام کار تحمل کند بدون اینکه ضرری متوجه او شود . هر چه میزان رطوبت بالاتر برود میزان تحمل گرمای بدن نیز کاهش می یابد بطوریکه دمای مناسب برای رطوبتهای خیلی بالا ( 90 درصد ) نباید از 21 درجه سانتیگراد در هنگام کار تجاوز نماید .

 انتقال حرارت از طریق جریان گردش خون در پوست : در این پدیده که یکی از مهمترین سیستمهای تنظیم حرارت بدن است ، عروق و بخصوص مویرگها نقش شبکه های خنک کننده و یا گرم کننده بدن را بازی می کنند . از طریق گرفتن حرارت داخل بدن و ذخیره کردن آن در بافتهای خونی و هدایت آن بطرف پوست ، سیستم گردش خون به تبادل حرارت با محیط می پردازد . تنظیم توزیع خون در پوست مهمترین مکانیزم فرمانی سیستم تنظیم حرارت است و در حقیقت عامل اصلی تبدیل حرارت میان انسان و محیط خارجش است . هر قدر میزان دفع گرما زیادتر باشد ، یعنی هر قدر کار سنگین تر بوده یا حرارت محیط بالاتر باشد و یا هر قدر شرایط تبخیر نامناسب باشد ( مثل اشباع رطوبتی ) ، به همان میزان فشارهای وارده به قلب و سیستم گردش خون زیادتر می شود وبایستی زمان کار کوتاهتر و زمان استراحت و خنک شدن طولانی تر گردد . عدم رعایت این حدود می تواند باعث سنکوپ ناشی از گرما شود . یعنی اینکه مجموع گرمای محیط و متابولیسم بدن به حدی می رسد که بدن قادر به دفع آن نبوده و میزان حرارت در بدن زیاد شده و اعضاء حیاتی بدن گرمای زیادی یافته تا جائیکه نارسائی جریان خون باعث سنکوپ میشود . برای همین منظور باید در محیطهای کاری گرم ، اتاقهای استراحت خنک با در دسترس بودن آشامیدنیهای خنک و نمک بویژه برای آنهایی  که زیاد عرق می کنند فراهم نمود . بعنوان مثال مراحل انجام کارهای تعمیراتی در کوره های ذوب ، یا در اتاقکهای دیگری بخار ، یا در کوره های صنایع شیمیایی و سرامیکی می توانند فقط دقایقی بدون وقفه انجام شوند و زمان خنک شدن باید چند برابر زمان کار و فعالیت باشد .

 حد مجاز گرما در محیط کار و شاخهای آن : برای حفاظت کارگران از خطرات ناشی از گرما در محیط های کاری گرم  باید در آن واحد حرارت محیط و گرمای حاصل از فعالیت بدنی ( متابولیزم ) را در نظر گرفت ، زیرا که خطرات ناشی از گرما حاصل مجموع ایندو عامل می باشد . در صورت گذشتن از حد مجاز دستگاه تنظیم حرارت بدن قادر به ثابت نگه داشتن حرارت بدن نخواهد شد . این حد را می توان در هنگام کار از طریق دو شاخص زیر بدست آورد و سنجید :

شاخص انگلیسی که عبارت است از ( حد پیش بینی شده تعریق 4 ساعته )

P4SR=PREDICTED 4 HOURS SWEAT RATE  

 

شاخص فرانسوی که عبارت است از ( حرارت موثر اصلاح شده )

TEC = TEMPERATURE EFFECTIVE CORRIGEE

اولین شاخص که در کشوررهای انگلیسی زبان مورد استفاده دارد می گوید که یک کارگر جوان و مستعد و تطابق یافته با گرما نباید در چهار ساعت کار در یک محیط گرم بیش از چهار لیتر عرق بکند ( سه لیتر برای یک کارگر تطابق نیافته )، در غیر اینصورت کار کردن برایش خطرناک خواهد بود . شاخص دوم که در فرانسه استفاده می شود می گوید که حد گرمای مجاز برای کارگران صنایع سبک ، در صورتیکه هوا ساکن و رطو بت 100 درصد باشد ، 17 درجه و برای اشخاص غیر فعال 24 درجه تعیین شده است . در سطور زیر دماهای مناسب هوا برای انواع مختلف کار پیشنهاد شده است .

کار نشسته ساکن                                               20 تا 22 درجه سانتیگراد

کار سبک در حال نشسته                                     19 تا 20 درجه سانتیگراد

کار سبک در حال ایستاده ( مثلا کار با ماشین آلات )      17 تا 18 درجه سانتیگراد

کار نیمه سنگین در حال ایستاده ( مثل مونتاژ)   16 تا 17 درجه سانتیگراد

کار سنگین در حال ایستاده                                   14 تا 16 درجه سانتیگراد

پست مرتبط بعدی: عوامل فیزیکی موثر در محیط کار: دما (گرما - قسمت دوم)

پست مرتبط قبلی: عوامل فیزیکی موثر در محیط کار: سر و صدا (قسمت دوم)