Online User فاکتورهای موثر بر مکانیابی کارخانه: فاکتورهای عمومی قابل کنترل - مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی Industrial Management

مدیریت صنعتی - تحقیق در عملیات - مدیریت تولید - ...

فاکتورهای موثر بر مکانیابی کارخانه: فاکتورهای عمومی قابل کنترل
نویسنده : محسن رحیمی - ساعت ٥:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٥/۸
 

فاکتورهای مکانی عمومی در مکانیابی کارخانه به دو دسته عوامل قابل کنترل و غیرقابل کنترل تقسیم می شود. در ادامه به عوامل مکانی عمومی قابل کنترل که در مکانیابی کارخانه در کلیه زمینه های سازمانی (تولیدی و خدماتی) باید مورد توجه قرار گیرد پرداخته شده است:

نزدیکی به بازار: هر شرکتی تلاش می کند خدمات و کالاهای خود را در زمان مناسب و با قیمت قابل قبول و مناسب به مشتریان خود عرضه کند. زمانیکه مشتریان و خریداران کالایی از لحاظ مکانی متمرکز هستند توصیه می شود کارخانه و تجهیزات آن در نزدیکی بازار واقع شوند. در موارد زیر توصیه می شود کارخانه در نزدیکی بازار واقع گردد:

  • محصولات تولیدی کارخانه ظریف بوده و مستعد خرابی و یا فاسد شدن باشند.
  • محصولات به گونه ای هستند که اغلب نیاز به خدمات پس از فروش دارند.
  • هزینه های حمل و نقل بسیار بالا باشد.
  • دوره عمر محصول کوتاه باشد.

در مجموع نزدیکی به بازار موجب کاهش هزینه های حمل و نقل و همچنین کاهش زمان دسترسی مشتریان به محصولات می گردد.

تامین منابع: برای هر سازمانی دسترسی به منابع و مواد اولیه با کیفیت در زمان مناسب جهت جلوگیری از توقف خط تولید امری ضروری است. این عامل زمانی اهمیت بیشتری می یابد که مواد و منابع مورد نیاز فاسد شدنی باشند و همچنین هزینه حمل و نقل آنها نیز بالا باشد. در مورد رابطه مواد اولیه و مکانیابی کارخانه، راهنمایی هایی کلی ارائه شده است که به شرح زیر است:

  • هنگامی که از مواد اولیه حساس و ظریف با منبع متمرکز استفاده می شود کارخانه بهتر است در نزدیکی منبع ماده اولیه واقع شود.
  • اگر مواد اولیه از نوعی باشند که در همه جا در دسترس است بهتر است کارخانه در نزدیکی بازار هدف واقع گردد.
  • اگر مواد اولیه از نقاط مختلفی تامین می شوند بهتر است مکان کارخانه در محلی قرار داشته باشد که هزینه حمل و نقل حداقل گردد.

نزدیکی به منابع تامین مواد اولیه در صنایعی خاص مانند سیمان، شکر و نساجی از اهمیت خاصی برخوردار است.

دسترسی به مسیرهای جابجایی و حمل و نقل: امکان حمل و نقل سریع و مطمئن باعث می شود برنامه ریزی جهت تامین مواد اولیه در زمان مناسب امکان پذیر باشد و همچنین امکان در دسترس قرار دادن محصولات برای مشتریان نیز بهتر فراهم شود. تجهیزات و مسیرهای حمل و نقل یکی از مهمترین پیشنیازهای مکانیابی کارخانه است. پنج نوع اساسی انتقال فیزیکی عبارتند از هوایی، جاده ای، ریلی، دریایی و لوله کشی. کالاهایی که اساساً جنبه صادراتی دارند بهتر است نزدیک بنادر و یا فرودگاه ها تولید گردند. انتخاب روش حمل و نقل به مواردی چون هزینه، راحتی، اطمینان و مطلوب بودن بستگی دارد و در نهایت اینها بر مکانیابی کارخانه تاثیر گذارند. در بین همه این عوامل هزینه حمل و نقل که بر ارزش افزوده تولیدات اثرگذار است یکی از معیارهای اصلی برای مکانیابی کارخانه است.

دسترسی به زیرساخت ها: زیرساختها و امکانات اساسی مانند آب، برق و فاضلاب از فاکتورهای شاخص تصمیم گیری در رابطه با مکانیابی کارخانه هستند. صنایعی مانند صنایع فلزی (آلومینیوم و استیل و ...) در زمره صنایعی قرار دارند که مصرف انرژی برق در آنها بسیار بالاست و در نتیجه باید در نزدیکی نیروگاه ها و یا مکانهایی واقع شوند که احتمال قطعی برق در آنها بسیار پایین باشد. دسترسی به انرژی برای چنین صنایعی جزء مسائل حیاتی است و عدم دسترسی به برق ممکن است به نابودی آنها منجر شود. صنایع فرآیندی مانند صنایع شیمیایی، سلولزی (کاغذ) و سیمان و ... پیوسته نیازمند دسترسی به منابع آبی هستند و تامین آب به میزان زیاد، با کیفیت مناسب و با املاح معدنی کنترل شده از مهمترین فاکتورهای تولیدی آنهاست. همچنین چنین صنایعی برای مکانیابی باید به دسترسی به محل های تخلیه فاضلاب نیز توجه داشته باشند.

دسترسی به نیروی کار و مناسب بودن دستمزدها: مسئله تامین نیروی کار چه از لحاظ تعداد و چه از لحاظ سطح مهارت ها هم برای شرکتهای محلی و هم برای شرکت های بین المللی جزء مسائل اساسی است. نیاز به نیروی انسانی با مهارت خاص برای برخی از صنایع معمولاً هزینه بر است و مشکلات مدیریتی خاصی را نیز به دنبال دارد. روابط نیروی انسانی، مدیریت آن و بهره وری آنها از عواملی است که مطالعات بسیاری در رابطه با آنها انجام گرفته و باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین الگوهای رایج دستمزد در منطقه، هزینه زندگی، روابط بین صنایع مختلف و قدرت اتحادیه های کارگری از دیگر عوامل تاثیر گذار بر مکانیابی کارخانه است.

شرایط اقتصادی محیط ناشی از مقیاس: اقتصاد ناشی از مقیاس را می توان شرایط اقتصادی در شهرهای مختلف با اندازه ها و جمعیت های مختلف دانست. برخی از صنایع بهتر می دانند به دلایل اقتصادی در شهرهای بزرگ بنا شوند و برخی دیگر به دلیل مزیت های مورد نظر بهتر می دانند در شهرهای کوچک تر قرار گیرند. برخی از شرکت ها به دلیل آنکه در جستجوی منابع نیروی انسانی ارزان، تجهیزات و مسیرهای حمل و نقل، امکانات و زیرساختهای انرژی هستند و می خواهند به بازارهای هدف پر جمعیت مانند شهرهای بزرگ نزدیک باشند و همچنین به طیف گسترده ای از خدمات دسترسی داشته باشند ترجیح می دهند در کنار شهر های بزرگ قرار گیرند. مکانیابی بر اساس شرایط اقتصادی محیط ناشی از مقیاس برای شرکت های تولیدی که در شرایط رقابتی شدیدی نیز واقع شده اند بسیار بیشتر اهمیت دارد زیرا می توانند با مکانیابی صحیح هزینه های حمل و نقل، هزینه های لجستیک، هزینه های خط تولید و ... را کاهش دهند. به همین دلیل است که گاهی مشاهده می شود کارخانه های زیادی مربوط به یک صنعت خاص کم و بیش در یک منطقه و در کنار هم واقع شده اند. بسیاری از شرکت ها و کارخانه های بزرگ به دلیل هزینه های بالای انبارداری و ذخیره سازی مواد اولیه و محصولات سعس می کنند هزینه های انبارداری خود را به کمک سیستم تولید Just In Time (که به آن سیستم کانبان[1] نیز می گویند) کاهش دهند. این سیستم تولید یکی از دلایل اساسی موفقیت صنایع خودرویی ژاپن بود و پس از این موفقیت بسیاری از صنایع دیگر به دنبال استفاده از این سیستم بودند. Just In Time سیستمی است که تضمین می کند قطعات و مواد مورد نیاز تنها چند ساعت پس از سفارش تحویل داده شود. برای دستیابی به این مزیت و استفاده از سیتم Just In Time لازم است کارخانه در محلی قرار گیرد که به صنایع و کارخانه هایی که نیازمندی های آن را تولید می کنند نزدیک بوده و بتواند از محصولات و خدمات آنها به صورت پیوسته استفاده نماید.

میزان سرمایه: برای بررسی سرمایه به عنوان یکی از فاکتورهای مکانیابی کارخانه لازم است بین سرمایه های فیزیکی ثابت (غیرمنقول) و سرمایه های مالی (منقول) تفاوت قائل شویم. سرمایه های فیزیکی ثابت مانند ساختمان ها و هزینه های ساخت از منطقه ای به منطقه دیگر می توانند بسیار متفاوت باشند و همچنین می توان آنها را اجاره نمود و یا توسعه داد. سرمایه های مالی سرمایه های منقول هستند و ارزش آنها در مناطق مختلف تقریباً یکسان است. برای مثال یک شرکت بزرک بین المللی مانند کوکا کولا که در کشورهای مختلف دارای کارخانه های زیادی است می تواند سرمایه های مالی خود را در زمان مناسب و در صورتی که شرایط مساعدی پیش آید در هر منطقه ای جهان صرف کرده و از آن بهره ببرد ولی ساختمان و تجهیزات به کار رفته در یک کشور غیر قابل انتقال بوده و انعطاف پذیری چندانی برای استفاده مجدد ندارند. بنابراین مکانیابی آنها در ابتدای کار باید مورد توجه قرار می گیرفت در صورتی که سرمایه های مالی منعطف تر هستند.

عامل سرمایه برای شرکت هایی که در صنایع جوان و در حال رشد سریع قرار دارند و با تکنولوژی های جدید درگیر هستند بسیار اهمیت دارد. این صنایع مانند صنایع رایانه ای، نرم افزاری و ... اغلب دارای سرمایه های فیزیکی زیادی نیستند بلکه نیازمند دسترسی به سرمایه های مالی زیاد و همچنین نیروی کار تحصیل کرده و ماهر هستند.

مطلب مرتبط بعدی: فاکتورهای موثر بر مکانیابی کارخانه: فاکتورهای عمومی غیر قابل کنترل

مطلب مرتبط قبلی: فاکتورهای موثر بر مکانیابی کارخانه



[1] Kanban