استرس یا فشارهای روانی و عصبی ناشی از کار

استرس مجموعه ای از واکنشهای انسان نسبت به عوامل ناسازگار و پش بینی نشده محیطی است ، بدین گونه که هر گاه تعادل و سازگاری فرد با محیطش بعلت عوامل خارجی یا داخلی از میان برود استرس پدید می آید و غدد بدن ترشح می کنند تا مقاومت بدن را در مقابل ناسازگاری بالا ببرند . چنانچه ناسازگاری محیطی یا داخلی بیش از اندازه افزایش یافته و طولانی شود یا بصورت در پی و دائمی تجدید شود منجر به ناراحتیها  و اختلالات روانی مختلفی که در زیر به شرح چند یا یک از آنها می پردازیم می شود.

پارانویا : عبارت است از بیماری که در آن شخص میپندارد که بوسیله عوامل خارجی بصورت دائمی مورد تجدید واقع می شود و همیشه از دیگران ترس دارد و آنها را بدلخواه خود می پندارد.

اسکیزوفرنی : عبارت است از بیماری روانی که در آن فرد در لاک خود فرو رفته و هر نوع رابطه اجتماعی را با دیگران رد می کند و حتی تا به آنجا پیش می رود که با هیچکس صحبت نمی کند.

اسکلروزیر : یا بیماری احساس حقارت که در آن فرد خود را نسبت به دیگران بسیار کوچک و حقیر می شمارد و هر گونه اعتماد به نفس خود را از دست می دهد.

بسیاری از بیماریهای دیگر روانی نیز به خاطر روابط اجتماعی غلط در محیطهای کاری ( اللخصوص روابط نابهنجار با مافوق ) و طراحی غلط وظائف (کارهای انفرادی و تکراری و یکنواخت ) می توانند حتی موجب از کار افتادگی شخص شوند .

علل استرس :

باید توجه داشت که استرس فقط بعلت رویدادهای نامطلوب محیطی ایجاد نمی شود بلکه ترفیع مقام ، پیدا کردن شغل جدید ، باز طراحی وظائف و ایجاد تغییرات در سازماندهی کار ، و خیلی از اتفاقات مطلوب نیز استرس زا هستند ، چرا که استرس واکنش طبیعی بدن برای بالا بردن مقاومت بدن در شرایط نا مانوس ، جدید ، ناشناخته و مبهم می باشد . تعدادی از عوامل  استرس زا را می توانیم به شرح زیر نام ببریم .

-        مسئولیتهای کاری بالا

-        هیجان پذیری و اضطراب در شروع کار پس از یک بیماری و حادثه کاری

-        ترفیع مقام یا بالعکس جلوگیری از ترقی و ترفیع مقام

-        کار در انزوا

-        کار بصورت یکنواخت و تکراری و بدون مسئولیت

-        تغییرات در سازماندهی کار ( غنی کردن مشاغل ،... )

-        انتظارات ، اهداف و توقعات برآورده نشده (پاداش ، ترفیع ، ... )

-        روابط اجتماعی نامطلوب در محیط کار ( مخصوصا با مافوق )

-        تزلزل در وضع و موقعیت سازمان ( امکان ورشکتسگی ، اخراج دسته جمعی ،... )

عوارض اولیه و اثرات ناشی از استرس در کار :

عوارض و اثرات اولیه استرس عبارتند از عصبانیت ، تحریک پذیری ، خستگی ، سر درد ، بی خوابی ، رفتارهای تهاجمی ، منفی گرائی ، آشفتگی ذهنی و پریشان گویی، افسردگی ،... که می توانند به یکسری اثرات کاری بیانجامند مانند بی تفاوتی و بی علاقگی به کار ، غیبتهای متوالی ، نقل و انتقالات و تعویض شغل ، پائین آمدن بازده کاری . در صورتیکه موقعیت استرس زا بصورت متوالی و پی در پی موجود باشد می تواند به یکسری بیماریهای جسمی مانند زخم معده و بیماریهای روحی مانند آنهایی که در فوق ذکر شده ، منجر شود .

مراحل استرس :

استرس در سه مرحله انجام می پذیرد :

الف –اعلام خطر : که می تواند بدنبال یک اتفاق و رویدا د غیر منتظره بوجود آید .

تنفس ، فشار خون و ضربان قلب افزایش یافته و انقباضات عضلانی حادث می گردد . عرق کردن ، پریدگی رنگ و پائین آمدن قند خون نیز از علائم این مرحله هستند .

ب – واکنش : که در این مرحله فرد دست به مبارزه یا گریز می زند . بدن برای مصرف انرژی و سوخت و ساز بالا آماده می شود و هورمونهای مشخصی ترشح می کنند.

ج- آرامش : در این مرحله همه چیز به حالت عادی بر می گردد و بدن برای استر س بعدی آرامش لازمه را باز می یابد.

اگر حالت استرس زا طولانی شود یا بصورت پی در پی تجدید شود و بدن فرصت آماده شدن را نداشته باشد ، استرس می تواند چنانکه گفته شد ، منجر به بیماریهای جسمی مانند زخم معده و اثنی عشر و خونریزی آنها منجر گردد . البته میزان مقاومت افراد در قبال فشارهای استرس زا بسیار متفاوت است . عده ای در مقابل اندک تغییرات شغلی دچار فشارهای روانی می گردند در صورتیکه عده ای دیگر توان رویا روئی با استرسهای شدید ( مانند تصمیم گیریهای حیاتی و مهم بصورت پی در پی ، جنگ قدرتهای طولانی ،... ) را دارا هستند . بنابراین می توان گفت که واحد مشخصی در مورد استرس برای همه افراد وجود ندارد.

مطلب مرتبط بعدی: انواع استرس کاری و روش های جلوگیری از آن

مطلب مرتبط قبلی: طراحی کار از دیدگاه روانی (قسمت دوم)

/ 0 نظر / 66 بازدید